Chay miền Bắc có tính cách riêng khá rõ — ít ngọt, ít dầu, nhiều món luộc và hấp. Người quen chay Nam ăn lần đầu hay thấy nhạt, còn người Bắc ăn chay Nam lại thấy ngọt quá. Không ai sai, chỉ là hai gu khác nhau.
Vị đặc trưng
Ít ngọt hơn hẳn. Khác biệt chính.
Gần như không cho đường. Chi tiết.
Mặn vừa. Vị.
Ít dầu. Đặc điểm.
Nhiều món luộc hấp. Cách nấu.
Vị dựa vào nguyên liệu. Triết lý nấu.
Không dựa vào gia vị. Đối chiếu.
Dùng nhiều rau gia vị. Đặc điểm.
Kinh giới, tía tô, thì là. Ví dụ.
Chấm nước tương hoặc muối vừng. Cách ăn.
Muối vừng rất phổ biến. Chi tiết.
Bữa nhìn đơn giản. Tổng kết.
Chay Bắc ít ngọt và ít dầu, vị dựa vào nguyên liệu tươi chứ không dựa vào gia vị. Người quen ăn đậm thấy nhạt ở lần đầu, nhưng ăn vài lần thì nhận ra vị rau và vị đậu rõ hơn.
Muối vừng và nước tương là hai thứ chấm phổ biến nhất, thay cho chao của miền Nam. Muối vừng rang thơm ăn với rau luộc là món đơn giản nhất mà cũng đặc trưng nhất của chay Bắc.
Món thường có
Đậu phụ rán chấm mắm tương. Món.
Đậu phụ là nền của chay Bắc. Vị thế.
Rau luộc các loại. Món.
Rau muống, rau lang, bí. Ví dụ.
Canh rau ngót và canh bí. Món.
Nem chay rán. Món.
Vỏ mỏng và giòn. Đặc điểm.
Nộm và gỏi. Món.
Xôi các loại. Món.
Chè kho và chè con ong. Tráng miệng.
Món giả mặn ít hơn. Khác biệt.
So với miền Nam. So sánh.
Đậu phụ là nền của chay Bắc, rán vàng chấm mắm tương là món ở đâu cũng có. Nó đơn giản tới mức khó giấu chất lượng đậu, nên ăn món đó là biết quán mua đậu ở đâu.
Chay Bắc ít món giả mặn hơn chay Nam, thiên về rau củ và đậu nấu thật. Ai không thích món giả mặn thì đây là dòng hợp nhất trong ba miền.
Quán chay ở Hà Nội
Tập trung quanh các chùa. Phân bố.
Chùa Quán Sứ và quanh phố cổ. Ví dụ.
Nhiều quán nhỏ trong ngõ. Đặc điểm.
Không có biển lớn. Đặc điểm.
Mở trưa là chính. Giờ.
Đóng sớm buổi chiều. Giờ.
Ngày rằm rất đông. Nhịp.
Nhà hàng chay cũng có. Ghi nhận.
Nhưng ít hơn Sài Gòn. So sánh.
Quán chay hiện đại đang tăng. Xu hướng.
Chủ yếu ở khu trung tâm. Phân bố.
Giá nhìn chung rẻ. Ghi nhận.
Quán chay Hà Nội nhiều quán nhỏ trong ngõ không biển hiệu, phải hỏi mới biết. Chúng tập trung quanh các chùa, nên tìm chùa trước rồi hỏi quanh đó là cách nhanh nhất.
Quán chay miền Bắc đóng sớm hơn miền Nam khá nhiều, nhiều quán chỉ bán buổi trưa. Muốn ăn tối thì phải tìm quán chay hiện đại ở khu trung tâm hoặc đặt online.
Ăn chay theo mùa ở miền Bắc
Miền Bắc có bốn mùa rõ. Bối cảnh.
Nên rau đổi mạnh theo mùa. Hệ quả.
Mùa đông nhiều cải và su hào. Mùa.
Rau mùa đông rất ngọt. Chất lượng.
Vì lạnh thì rau tích đường. Lý do.
Mùa hè nhiều rau muống mướp. Mùa.
Mùa xuân có măng và rau rừng. Mùa.
Mùa thu nhiều nấm. Mùa.
Quán đổi thực đơn theo mùa. Ghi nhận.
Rõ hơn miền Nam. So sánh.
Ăn vào mùa thì ngon hơn hẳn. Kết luận.
Và rẻ hơn. Kết luận.
Rau mùa đông miền Bắc ngọt hơn hẳn vì cây tích đường khi trời lạnh. Đó là lý do món rau luộc đơn giản vào mùa đông lại là thứ đáng ăn nhất trong năm.
Quán chay miền Bắc đổi thực đơn theo mùa rõ hơn miền Nam vì rau bốn mùa khác nhau nhiều. Hỏi quán mùa này có gì là câu đáng hỏi, và câu trả lời đổi bốn lần mỗi năm.
Người quen chay Nam cần biết
Đừng mong vị ngọt. Chuẩn bị.
Đừng mong nước cốt dừa. Chuẩn bị.
Ít món nước cốt dừa. Thực tế.
Chè cũng khác. Chi tiết.
Chè Bắc ít nước cốt dừa. Chi tiết.
Món ít hơn về số lượng. Thực tế.
Nhưng làm kỹ hơn. Ghi nhận.
Thử món rau luộc trước. Đề xuất.
Đó là chỗ mạnh nhất. Lý do.
Ăn vài lần mới quen. Thời gian.
Lần đầu hay thấy nhạt. Thực tế.
Đừng kết luận sau một bữa. Nguyên tắc.
Người quen chay Nam nên ăn vài lần mới quen vị chay Bắc, đừng kết luận sau một bữa. Lần đầu gần như ai cũng thấy nhạt, tới lần thứ ba thì bắt đầu nhận ra vị nguyên liệu.
Nói rõ nếu bạn muốn món đậm hơn vì nhiều quán sẵn sàng nêm thêm cho khách. Họ nấu theo gu vùng mình chứ không phải nấu nhạt vì tiếc gia vị, và chỉ cần hỏi một câu là họ nêm lại cho vừa miệng bạn.
Chay Bắc hợp người không thích dầu mỡ và người muốn ăn nhẹ bụng. Bữa cơm chay Bắc ăn xong không nặng, đó là điểm mạnh thật mà người quen ăn món chiên nhiều dầu hay bỏ qua.
Thử món rau luộc chấm muối vừng trước vì đó là chỗ mạnh nhất của chay Bắc. Món đơn giản nhất lại là món cho thấy rõ nhất triết lý nấu của vùng này, vì nó không có gì để giấu.
